Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος καταγόταν ἀπό τήν κωμόπολη τῆς Μωγαρισσοῦ, ἡ ὁποία ἀνῆκε στήν ἐπαρχία τῆς Καππαδοκίας. Ἔζησε κατά τούς χρόνους τοῦ Λέοντος τοῦ Θρακός καί ἔφτασε ἕως καί τούς χρόνους τοῦ αὐτοκράτορα Ἀναστασίου (491 – 518 μ.Χ.). Ὁ πατέρας του ὀνομαζόταν Προαιρέσιος καί ἡ μητέρα του Εὐλογία. Ἦταν καί οἱ δυό εὐσεβεῖς καί πιστοί ἄνθρωποι. Ὁ Θεοδόσιος ὅμως, ἀπό θεῖο ζῆλο, δέν ἀκολούθησε τήν ἔγγαμο ζωή, ἀλλά τό μοναχικό βίο. Γι’ αὐτό ἔφυγε ἀπό τήν πατρίδα του καί πῆγε στά Ἱεροσόλυμα νά προσκυνήσει τούς Ἁγίους Τόπους. Στή συνέχεια μετέβη στήν Ἀντιόχεια, ὅπου ἐπισκέφθηκε τόν Ἅγιο Συμεών τόν Στυλίτη, ὁ ὁποῖος τόν ἐμύησε στά τῆς μοναχικῆς πολιτείας καί τῆς ἀρετῆς καί τοῦ προεῖπε ὅτι θά γίνει ποιμένας πολλῶν λογικῶν προβάτων. Ἀσκήτεψε κοντά στό θαυμαστό καί ἐνάρετο ἀσκητή, πού ὀνομαζόταν Λογγίνος, μέ τόν ὁποῖο μαζί μελετοῦσε, συζητοῦσε καί προσευχόταν καί τοῦ ὁποίου σπούδαζε τήν πνευματική διαύγεια καί τή μεγάλη ταπεινοφροσύνη.
Ὁ Ἅγιος Σωφρόνιος ἐπίσκοπος Ἀχταλείας τῆς Ἰβηρίας, γεννήθηκε στόν Πόντο ἀπό γονεῖς εὐσεβεῖς καί ἐνάρετους. Ἀπό νεαρή ἡλικία ἔτρεφε μεγάλη ἀγάπη στά Θεῖα καί ἰδιαίτερα στήν μοναχική ζωή. Τό πρῶτο ὄνομα τοῦ Σωφρονίου ἦταν Συμεών.
Στίς Μονές διδάχτηκε τά ἱερά γράμματα καί σέ μεγάλο βαθμό τήν μοναχική ζωή. Ἐκάρη μοναχός μέ τό ὄνομα Σωφρόνιος καί κατόπιν ἱερέας. Στη συνέχεια, ὁ ἡγούμενος τόν έστειλε σέ μεταλλεῖο στήν Ἰβηρία, σ’ ἕνα χωριό μέ τήν ὀνομασία Δάλ – βέρ. Ἐκεῖ προσέλκυσε τό σεβασμό τῶν κατοίκων πού τόν χειροτόνησαν ἐπίσκοπο.
Το χωριό όμως δέχτηκε βαρβαρική ἐπιδρομή πού κατέστρεψε τά πάντα. Ὁ Σωφρόνιος πιάστηκε αἰχμάλωτος καί πουλήθηκε σκλάβος σέ μία γυναῖκα, ἡ ὁποία τόν ἀπελευθέρωσε καί τόν ἔστειλε στήν Τραπεζούντα. Ἄφησε τήν τελευταία του πνοή στό χωριό του.
Ἡ ἀνακομιδή τῶν λειψάνων του ἔγινε τό 1824 στήν Ἱερά Μονή Βαζέλωνος.
