Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος καταγόταν ἀπό τήν κωμόπολη τῆς Μωγαρισσοῦ, ἡ ὁποία ἀνῆκε στήν ἐπαρχία τῆς Καππαδοκίας. Ἔζησε κατά τούς χρόνους τοῦ Λέοντος τοῦ Θρακός καί ἔφτασε ἕως καί τούς χρόνους τοῦ αὐτοκράτορα Ἀναστασίου (491 – 518 μ.Χ.). Ὁ πατέρας του ὀνομαζόταν Προαιρέσιος καί ἡ μητέρα του Εὐλογία. Ἦταν καί οἱ δυό εὐσεβεῖς καί πιστοί ἄνθρωποι. Ὁ Θεοδόσιος ὅμως, ἀπό θεῖο ζῆλο, δέν ἀκολούθησε τήν ἔγγαμο ζωή, ἀλλά τό μοναχικό βίο. Γι’ αὐτό ἔφυγε ἀπό τήν πατρίδα του καί πῆγε στά Ἱεροσόλυμα νά προσκυνήσει τούς Ἁγίους Τόπους. Στή συνέχεια μετέβη στήν Ἀντιόχεια, ὅπου ἐπισκέφθηκε τόν Ἅγιο Συμεών τόν Στυλίτη, ὁ ὁποῖος τόν ἐμύησε στά τῆς μοναχικῆς πολιτείας καί τῆς ἀρετῆς καί τοῦ προεῖπε ὅτι θά γίνει ποιμένας πολλῶν λογικῶν προβάτων. Ἀσκήτεψε κοντά στό θαυμαστό καί ἐνάρετο ἀσκητή, πού ὀνομαζόταν Λογγίνος, μέ τόν ὁποῖο μαζί μελετοῦσε, συζητοῦσε καί προσευχόταν καί τοῦ ὁποίου σπούδαζε τήν πνευματική διαύγεια καί τή μεγάλη ταπεινοφροσύνη.
Σύμφωνα μέ τόν Σ. Εὐστρατιάδη ἡ βιογραφία τοῦ Ὁσίου Παύλου, πού βρίσκεται στό Νέον Ἐκλόγιον, εἶναι τελείως φανταστική.
Σ’ αὐτό φέρεται σάν γιός τοῦ Βασιλιά Μιχαήλ Α’ τοῦ Ραγκαβέ (811 – 813) καί τῆς θυγατέρας τοῦ αὐτοκράτορα Νικηφόρου τοῦ Γενικοῦ. Εὐνουχίστηκε σέ παιδική ἡλικία καί ἔφτασε σέ μεγάλα ὕψη φιλοσοφίας. Ἀπαρνήθηκε τόν κόσμο καί πῆγε στό Ἅγιον Ὄρος, ὅπου ἔκτισε τή Μονή Ξηροποτάμου, τῆς ὁποίας καί ἔγινε ἡγούμενος. Ἡ ἁγιορείτικη παράδοση ὅμως, τόν θέλει σύγχρονο τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, ἱδρυτή τῆς Λαύρας.
Στή Μονή Ξηροποτάμου σώζονται ἕξι Κανόνες τοῦ Ὁσίου Παύλου στούς Ἁγίους 40 μάρτυρες, Κανόνας ἰαμβικός στόν τίμιο σταυρό καί λόγος στά Εἰσόδια τῆς Θεοτόκου.
Πηγή: http://www.synaxarion.gr/gr/index.aspx
Βασιλείου ἀξίας ἀνταλλαξάμενος, τόν θεοΰφαντον τρίβωνα τῆς ὁσίας ζωῆς, ὡς ἀστήρ ἑωθινός ἐν Ἄθῳ ἔλαμψας, καί ὁδηγεῖς φωτιστικῶς, Μοναζόντων τούς χορούς, πρός κτῆσιν τήν τῶν κρειττόνων, Παῦλε Πατέρων ἀκρότης, καί πρεσβευτά ἡμῶν πρός Κύριον.
Κοντάκιον. Ἦχος δ’. Ἐπεφάνης σήμερον.
Ὡς ἀνάκτων βλάστημα, Παῦλε θεόφρον, κληρονόμος ἄξιος, καί υἱός ὤφθης εὐκλεής, τοῦ οὐρανίου Παντάνακτος, δι’ ἰσαγγέλου ζωῆς Πάτερ Ὅσιε.
Μεγαλυνάριον.
Ὤφθης βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ὡς ἀνάκτων γόνος, κληρονόμος δι’ ἀρετῶν· σύ γάρ Πάτερ Παῦλε, ἀγγελικῶς βιώσας, τῆς ὑπέρ νοῦν εὐκλείας, λαμπρῶς ἠξίωσαι.
